Skip to content

Innoveren kun je organiseren

De wereld verandert, ingrijpend en snel. De verschuivende machtsverhoudingen in de wereld, de economische crises, de ontwikkelingen van internet en het gebruik van social media veranderen alles. Ondernemingen moeten ingrijpend veranderen om te overleven. De grote, logge shared service centers moeten minstens sterk inkrimpen en plaats maken voor kleine, wendbare, veelzijdige eenheden, die snel en effectief reageren op veranderingen in hun omgeving. In die omgeving ontstaan bij alle ondernemingen nieuwe organisatievraagstukken. De hele waardeketen van de onderneming gaat (voortdurend) op de schop. Alle creativiteit van de onderneming is nodig om de organisatie te veranderen, de samenwerking met ketenpartners, de inzet van vakmanschap, de producten en diensten, de distributie, de service, de benutting van synergie en nog veel meer. Voortdurende ingrijpende innovatie (sprongsgewijze verandering) wordt voor alle ondernemingen net zo noodzakelijk als aansluiten op de behoeften van de klant. Innovatie staat bij de meeste ondernemingen nog in de kinderschoenen en moet georganiseerd worden. Alleen: Innovatie kun je niet organiseren, in ieder geval niet op de manier die we gewend zijn…

The times, they are a-changin’…

De geschiedenis leert dat bij grote, revolutionaire veranderingen (industriële revolutie, IT-revolutie) ongeveer 75% van de bestaande ondernemingen verdwijnt. In tien jaar. Je moet dan eigenlijk paradigma-verandering zeggen. En we leven in zo’n ingrijpende verandering, of eigenlijk in vier: De ontwikkeling van internet en sociale media verandert de wereld ingrijpend, denk ook aan de crowd. Door de opkomst van de BRIC[1]-landen verschuift de balans in de wereld, de economische crisis en de uitputting van zo’n beetje alle grondstoffen op de aarde doen samen de markten schudden op hun grondvesten. En in tijden van verandering geldt de oude evolutionaire wijsheid als altijd: Survival of the fittest, pas je aan en overleef, innoveer of sterf uit…

Innoveren is gemakkelijker dan je denkt

Gelukkig is innoveren helemaal niet moeilijk. In 2010, kort na de introductie van de iPad, werd die al gebruikt in een restaurant in Australië. Ze hebben daar de menukaart vervangen door een iPad. Daar kan je nog steeds het menu op zien, maar je kunt per gerecht ook gemakkelijk doorklikken naar informatie over de ingrediënten, passende wijnen, eetervaringen van eerdere bezoekers en nog meer. Je hoeft geen ober meer te roepen, bestellen gaat via de iPad. Als een gerecht op is, wordt het per direct van de kaart gehaald. Enzovoort. Ook voor de keuken is het handig. Die kunnen op elk moment lezen wat klanten van de gerechten vinden en desnoods per direct veranderingen aanbrengen. Op de één of andere manier een ingrijpende verandering, maar eigenlijk helemaal geen briljante innovatie. Eigenlijk hebben ze bij dat restaurant niks nieuws bedacht, en toch is (was?) het resultaat innovatief. Innoveren is gemakkelijker dan je denkt.

De vier basiselementen van innovatie

Als je terugkijkt in de geschiedenis zie je dat innovatie vanzelf ontstaat als er vier kritieke succes factoren voor innovatie samenkomen:

  1. Diversiteit: Verschillende deelnemers, ieder met eigen eigenschappen en een eigen inbreng.
  2. Uitwisseling: De deelnemers kunnen (veelvuldig) met elkaar in contact komen
  3. Verbinding: Door samen te werken kunnen de deelnemers elkaar daadwerkelijk versterken.
  4. Verandering: Externe verandering stimuleert interne verandering: de verbinding tussen de verschillende deelnemers leidt tot ingrijpende  vernieuwing.

Eigenlijk treed elke keer en overal waar deze vier zaken samenkomen vanzelf een heleboel innovatie op:

Ingrijpende innovatie: het leven

Eén van de allereerste grote innovaties was natuurlijk het begin van het leven. Eenvoudige, maar heel verschillende elementen als waterstof, zuurstof, stikstof en koolstof vermengden zich tot steeds complexere verbindingen, totdat er vormen ontstonden die zichzelf konden vermenigvuldigen: leven. Anders gezegd: Een diversiteit van elementen kon via water tot veelvuldige uitwisseling komen. Koolstof zorgde voor de verbinding tussen de verschillende elementen. De voortdurend van samenstelling wisselende “oersoep” zorgde voor de verandering. Diversiteit, uitwisseling, verbinding en verandering: Helemaal vanzelf ontstond het leven: een ingrijpende innovatie.

Gouden Eeuw

Tijdens de Nederlandse Gouden Eeuw blonk Nederland uit in alles: handel, schilderkunst, oorlogsvoering, wetenschap, uitvindingen, scheepvaart, politieke visie, openbaar vervoer, waterbeheer: op alle gebieden werd voortdurend vernieuwd. De Nederlandse economie liep goed, en vanuit heel Europa kwamen (talentvolle) mensen naar Nederland. Nederland was het meest geürbaniseerde land van Europa, nergens kwamen zoveel mensen met elkaar in contact. En dankzij de voortdurende immigratie waren ze diverser dan ooit. Er waren volop kansen in die economie en het was uiterst lucratief om met elkaar een zakelijke verbinding aan te gaan en iets nieuws te proberen. De oorlog, de handel op Indië, de handelscontacten met de rest van Europa zorgden voor voortdurende verandering. In een paar decennia was Nederland als gevolg van een continue reeks van ingrijpende innovaties toonaangevend op alle genoemde gebieden. Diversiteit, uitwisseling, verbinding en verandering lagen aan de basis.

Verandering

Onze wereld verandert in een rap tempo. Opkomende landen verdringen de gevestigde orde. Internet doet alle gevestigde industrieën wankelen. De economische crisis, de financiële crisis en de bankencrisis bedreigen de ooit zo stabiele financiële sector, die op zijn beurt dreigt de wereldeconomie nog verder onderuit te halen.

Maar de echte veranderingen worden veroorzaakt door technologie. We automatiseren al lang niet meer alleen de informatie, maar ook de bedrijfsvoering en zelfs de producten. Internet biedt bijna wekelijks nieuwe mogelijkheden om samen te werken. De afgelopen 100 jaar gold de 10/10 regel. Ingrijpende nieuwe technologieën (van AM-radio tot DVD’s) werden in tien jaar ontwikkeld en in tien jaar op de markt uitgebaat. Tegenwoordig is dat hooguit 1/1. Apple ontwikkelt in een jaar de iPad en binnen een jaar heeft elke concurrent net zo iets. Binnen een jaar worden in Nederland een miljoen tablets verkocht.

Verandering beïnvloedt innovatie op twee manieren:

Omdat de omgeving, de klanten, de consumenten, de concurrenten en de medewerkers veranderen (en ook nog in een hoog tempo!), moet de onderneming wel veranderen. Door alle verandering is er een grote noodzaak tot innovatie. We zitten midden in een ingrijpende verandering en de basisvoorwaarden voor succes veranderen ingrijpend. Bij vergelijkbare grote veranderingen in het verleden verdween binnen tien jaar driekwart van de bestaande bedrijven. Dat is nu ook bezig. Kodak, tien jaar geleden de grootste, verkeert nu in surseance van betaling. Wel de tijd gezien, niet de geest. Voor alle ondernemingen geldt: Voorop blijven lopen of ten onder gaan. En dat maakt innovatie noodzakelijk voor bijna alle ondernemingen. Verandering is bedreigend voor de onderneming. Dat noopt tot actie.

Doordat de technologie, de wereld, de manier van samenwerking en nog veel meer veranderen (en ook nog eens in een heel hoog tempo), kan er ook steeds meer. Door alle veranderingen nemen de mogelijkheden toe. Door de technologische en culturele veranderingen, ontstaan er voortdurend nieuwe mogelijkheden: Nieuwe markten, nieuwe producten en diensten, nieuwe samenwerkingsmodellen (wikinomics), nieuwe kennis, enzovoort. Wie alert is en vindingrijk, kan een voorsprong nemen op zijn concurrenten. Verandering biedt de onderneming tal van kansen.

Diversiteit

De basis van verandering is diversiteit. In een monocultuur ontstaat geen innovatie. Als iedereen hetzelfde denkt, verandert er niks. Veelzijdigheid is belangrijk. De groep zelf moet veelzijdig zijn, hoe groter de verschillen tussen de groepsleden, hoe meer innovatie. Maar nog meer dan dat moeten de groepsleden zèlf veelzijdig zijn. Juist veelzijdige mensen dragen bij aan innovatie, omdat ze in verschillende domeinen actief zijn en op die manier ideeën van het ene domein naar het andere kunnen overbrengen. Maar die veelzijdigheid komt pas tot ontbolstering als de persoon in kwestie broedtijd krijgt, de tijd om over ideeën na te denken. En als het in de onderneming mogelijk is om te dwalen. Dwaling heeft twee betekenissen: Verdwalen, de weg kwijt zijn en zwerven, ongericht ronddolen. Beide zijn nodig. Een cultuur waar fouten gemaakt mogen worden, waar niet alles direct hoeft bij te dragen aan een bepaald resultaat, leidt vanzelf tot veel innovatie. Veelzijdigheid, broedtijd en dwaling zijn de pijlers onder diversiteit.

Uitwisseling

Je kunt pas spreken van diversiteit als die verschillende elementen samen een groep vormen, ze moeten tot elkaar komen, er is uitwisseling nodig. Zoals water er voor zorgde dat de verschillende moleculen in de oersoep met elkaar in contact kwamen, zo heeft innovatie overal een vloeibaar netwerk nodig. Overal waar verschillende soorten individuen bij elkaar komen, neemt de innovatie toe. De verstedelijking in Noord-Italië stond aan de basis van de Renaissance en de Gouden Eeuw. Internet staat aan de basis van een nieuwe explosie van innovatie. Zo’n vloeibaar netwerk moet een passende hoeveelheid volume hebben. Niet de massa van een eenvormige kudde, maar een groot volume aan veelzijdigheid. En tot slot moet er een platform zijn, een plek waar de veelzijdige leden van het vloeibare netwerk elkaar daadwerkelijk in alle rust kunnen ontmoeten. Engeland profiteerde veel meer dan andere landen van de Industriële revolutie, omdat in de Engelse koffiehuizen technici, aristocraten, wetenschappers en anderen elkaar voortdurend in alle rust konden inspireren. De Homebrew Computer Club (met onder andere de jonge Steve Jobs en Bill Gates) stond aan de basis van Silicon Valley. Maar ook Twitter is een platform, waar verschillende mensen elkaar kunnen inspireren. Sociale netwerken met voldoende volume en platformen waar men elkaar kan ontmoeten zorgen voor de benodigde uitwisseling.

Verbinding

Als de verschillende leden voldoende uitwisseling hebben, dan moet er uiteindelijk verbinding ontstaan: De verschillende leden versterken elkaar. Dat kan bijvoorbeeld door adoptie, een idee uit één domein wordt toegepast in een ander domein. Gutenberg groeide op in het Rijnland, toen nog meer dan nu, een uitgestrekt wijngebied. Gutenberg adopteerde het idee van de wijnpers en transformeerde dat tot een drukpers. Het was de uitvinding van de boekdrukkunst. Afhankelijk van hun achtergrond kijken mensen verschillend naar hetzelfde. Als je met de blik van een ander naar hetzelfde kijkt, zie je andere dingen. Nieuwe dingen. Zo’n blikwisseling kan leiden tot nieuwe ideeën. Zet verschillende mensen bij elkaar en laat ze met elkaar praten. Er ontstaat vanzelf blikwisseling. En laat ze vooral samen experimenteren.  Door experimenteren verken je grenzen. En ga je er overheen…

Innovatie kun je (niet) organiseren

Ondernemingen moeten innoveren, dus je kunt als onderneming maar beter innovatie organiseren. Alleen, voor je het weet, organiseer je alle creativiteit eruit. Innovatie kun je eigenlijk niet organiseren. Maar je kunt wel, doelgericht, op specifieke plaatsen, een innovatief klimaat bevorderen, gebaseerd op verandering, diversiteit, uitwisseling en verbinding. Met typische managementmiddelen: Het is belangrijk om een innovatiestrategie op te stellen: Op welke gebieden wil ik wat voor innovatie? Zo ontstaat er vanzelf een innovatieportfolio: gebieden, biotopen met een innovatief klimaat. Ieder gebied is opgebouwd uit vaste componenten: vormen van verandering, diversiteit, uitwisseling en verbinding. En de voortgang op al die gebieden moet worden gevolgd en gerapporteerd in innovatierapporten. Zodat we (voorzichtig!) kunnen bijsturen.

Maar er is ook typisch managergedrag dat innovatie binnen de kortste tijd om zeep brengt. Innovatie kan heel erg slecht tegen structuur. Controle is zo mogelijk nog erger. Innovatie is juist gebaat bij een rommelige omgeving. En te veel meten is ook niet goed, innovatie heeft vrijheid nodig. En doelgerichtheid is het ergste van allemaal. Heel veel innovatie komt min of meer toevallig tot stand. De manager die innovatie gaat organiseren moet zich beheersen. De valkuilen zijn talrijk.

Samen vatten

Innoveren kun je leren. Innoveren kun je zelfs organiseren, als je het maar niet te véél organiseert. En je kunt het niet alleen organiseren, je móet het organiseren. Anders bestaat jouw onderneming straks niet meer. Wel de tijd gezien, maar niet de geest. IT speelt een belangrijke rol bij al die veranderingen. Iemand moet in jouw onderneming het initiatief nemen. Wat houd je nog tegen?


[1] BRIC: Brazilië, Rusland, India, China

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: